Make your own free website on Tripod.com

 

 

DERMATOLOJİDE SİSTEMİK TEDAVİ

Burada, dermatoloji polikliniklerinde sıkça kullanılan bazı sistemik ilaçlar özet olarak anlatılmıştır.

ANTİHİSTAMİNİKLER

Organizmada en çok mast hücrelerinde bulunan histamin, kapillerlerin genişlemesine neden olur, kapiller permeabiliteyi artırır, damar dışı düz kasları kasar, salgı bezlerini uyarır. Histaminin söz konusu etkilerini önleyen maddelere antihistaminik adı verilir. Antihistaminikler, antikor oluşumuna ve antijen-antikor reaksiyonuna etki etmezler, histamin ile bir reaksiyona girmezler ve histaminin mast hücrelerinden salınımını önlemezler; etkilerini sadece histaminin tutunacağı reseptörleri işgal ederek gösterirler. Histamin, bu etkilerini H1, H2 ve H3 olarak adlandırılan reseptörleri aracılığı ile gösterir. Histaminin H1 reseptörlere afinitesi, H2 reseptörlere afinitesinden on kat daha fazladır. Deride H1 ve H2 histamin reseptörleri bulunduğu için, dermatolojide H1 ve H2 reseptör blokeri antihistaminikler kullanılmaktadır. H1 Antihistaminikler: H1 reseptör blokeri antihistaminikler akut ve kronik ürtiker, anjioödem, pruritus, atopik dermatit, böcek sokması, soğuk ürtikeri gibi pekçok hastalıkta kullanılmaktadır. Birinci kuşak (sedatif) antihistaminiklerin en önemli yan etkileri sedasyondur. Sık rastlanan diğer yan etkileri arasında başağrısı, psikomotor bozukluk, idrar retansiyonu, ağızda kuruluk, bulanık görme yer alır. Küçük çocuklarda halüsinasyonlara, eksitasyona ve konvülsiyonlara neden olabilir. İkinci kuşak (nonsedatif) antihistaminikler kan-beyin bariyerini düşük ölçüde aştıklarından, birinci kuşak antihistaminiklere göre daha az yan etkiye sahiptir; sedasyon ender görülürse de hastalar bu konuda uyarılmalıdır.

Tablo 1: Birinci Kuşak H1 Antihistaminikler.

1.Etanolaminler
Difenhidramin: Allerjin Sy.
Dimenhidrinat: Dramamine Tab., Amp.
2.Alkilaminler
Feniramin maleat: Avil Tab., Sy., Amp.
3.Piperazinler
Buklizin dihidroklorür: Longifene Tab., Sy.
4.Hidroksizinler
Hidroksizin pamoat: Vistaril Kap.,Sy., Atarax Tab., Sy.
5.Piperidinler
Siproheptadin: Sipraktin Sy.
6.Diğerleri
Klemastin fumarat: Tavegyl Tab., Sy.
Mebhidrolin: İncidal Drj., Sy.
Dimetinden maleat: Fenistil Drj., Sy, Amp.



Tablo 2: İkinci Kuşak H1 Antihistaminikler.

1.Setirizin: Zyrtec Tab., Sy; Allerset Tab., Sy.; Virlix Tab.; Ressital Tab., Hitrizin Tab., Damla
2.Loratadin: Claritine Tab., Sy.; Histidin Tab., Sy.; Loradif Tab., Sy.; Alarin Tab., Antor Tab.
3.Akrivastin: Semprex Kap.
4.Feksofenadin: Telfast Tab. 120mg, 180 mg. ; Fexofen Tab. 120mg, 180 mg.

H2 Antihistaminikler:
Bu grup antihistaminikler, kronik ürtikerde H1 antihistaminiklerle kombine olarak kullanılmaktadır. Bu gruptan en sık kullanılan ilaç simetidindir. İki ayın üzerinde kullanıldığında erkeklerde jinekomasti, kadınlarda galaktore meydana getirebilir. Örnekler:
Famotidin: Pepdif 20, 40mg Tab.; Duovel 20, 40mg Tab.; Famodin 20, 40mg Tab.
Ranitidin: Ranitab 150, 300mg Tab.; Ranidif Tab. (300mg)
Nizatidin: Axid 150 mg, 300 mg. Tab.

KORTİKOSTEROİDLER

Kortikosteroid (KS)’lerin birçok etkinin birleşmesinden ileri gelen antiinflamatuvar etkileri bulunmaktadır. Kullanımlarında dikkat edilmesi gereken kurallar vardır:
1. Tedavi edici etkiyi sağlayan uygun doz tayin edilmeli ve zaman içerisinde hastalığın durumu değiştikçe tedavi yeniden değerlendirilmelidir.
2. Sürrenal yetmezliği dışında KS’lerin küratif (iyileştirici) özelliği bulunmamakta, yalnızca antiinflamatuvar ve immünosüpresif etkileri nedeniyle palyatif olarak kullanılmaktadır.
3. Uzun süre yüksek doz KS tedavisinin ani olarak kesilmesi, yaşamı tehdit eden ciddi bir sürrenal yetersizliğine neden olabilir. Beş günü aşmayan KS kulanımında, dozun yavaş yavaş azaltılması gerekmez.
4. En üst düzeyde yarar sağlamak için KS’ler, yeterli dozda ve yeterli sürede verilmelidir.
Sistemik KS’lere örnekler:
Prednisolon: Codelton Tab. (5mg), Deltacortril Tab. (5mg), Prednisolon Amp. (5x25mg)
Metilprednisolon: Prednol Tab. 4mg, 16mg; Prednol-L Amp. 20mg, 40mg, 250mg;
Deflazokort: Flantadin Tab. 6mg, 30mg.


Uzun süren tedavi sonucu KS’ler komplikasyonlara neden olabilirler:
1. Sürrenal yetersizliği
2. Psikoz, KİBAS
3. Nörovejetatif bozukluklar: Çarpıntı, terleme, sinirlilik, uykusuzluk
4. Glokom, katarakt
5. Peptik ülser, kanama, barsak perforasyonu, pankreatit
6. Sodyum ve sıvı retansiyonu, hipertansiyon
7. Hiperglisemi, steroid diabeti, latent diabetin manifestleşmesi
8. Hiperlipidemi, hiperkolesterolemi
9. Gelişme geriliği
10. Amenore, empotans
11. İmmünosüpresyon, infeksiyon insidensinde artış
12. Damar frajilitesinde artış, kanamaya eğilimde artış
13. Lenfositlerde azalma, eritrositlerde artma, trombositlerde artma, tromboz, tromboemboli
14. Kilo kaybı, hiperkalsemi, hipofosfatemi
15. Artrit, artralji
16. Osteoporoz, osteonekroz, spontan kırıklar
17. Miyopati
18. Lokal yağ birikimleri: Aydede yüz, boğa ensesi, gövde şişmanlığı; mediastende, epikardda, retroperitoneal bölgede yağ birikimleri
19. Yara iyileşmesinde gecikme
20. Deride ve deri altında atrofi
21. Ürtiker, anafilaksi gibi aşırıduyarlık reaksiyonları


TETRASİKLİNLER
Tetrasiklinler en geniş antibakteriyel spektruma sahip antibiyotiklerdir. Tetrasiklinler ayrıca akne vulgaris tedavisinde, ağız yoluyla 3-6 ay süre ile günde 250-500 mg gibi küçük dozlarda verilmektedir. İlacın, etkisini ya yüzey trigliseridlerinden çıkan serbest yağ asitlerini parçalayan lipaz enzimine sahip bakterileri ortadan kaldırarak veya bakteri kolonilerine etki etmeksizin doğrudan bakterilerin salgıladığı lipazı inhibe ederek sağladığı ileri sürülmektedir.
Örnekler:
Tetrasiklin hidroklorid: Tetra Kap. (500mg, 250 mg)
Tetrasiklin fosfat: Tetralet Kap. (500 mg), Tetramin Kap. (250mg)
Doksisiklin: Tetradox Kap. (100mg), Monodoks Kap. (100 mg)


SİSTEMİK ANTİMİKOTİKLER (ANTİFUNGALLER)

1. Griseofulvin
Yalnızca dermatofitlere etkilidir, kandidalara ve Malassezya furfura etkisi yoktur. Yarılanma süresi uzun olduğu için günde tek doz alınması yeterli olur. Griseofulvin kandan epidermise geçerek keratinin yoğun olduğu hücrelere birikir. Özellikle tereyağı olmak üzere yağlı bir diyetten sonra alındığında, aç karnına alınana oranla üç kat yüksek bir kan düzeyi elde edilir.
En sık rastlanan yan etkisi baş ağrısıdır. Çoğu kez tedaviye devam edilmekle kaybolur. Lupus eritematozusda ve porfirilerde kontrendikedir, bunları alevlendirebilir.
Erişkinlerde 0.5-1 g/gün, çocuklarda 10-12 mg/gün dozunda kullanılır.
Örnek: Grisovin Tab. 250, 500mg; Gefulvin Fort Tab. (500mg)
2. Nistatin
Sadece kandidalara etkili bir antifungaldir. Oral nistatin yalnızca intestinal kandidiyazis tedavisinde kullanılır, çünkü nistatin oral yolla verildiğinde barsaklardan emilmez.
Nistatinin yan etkisi pek yoktur. 500.000-1 milyon ünite/gün dozunda kullanılır.
Örnek: Mikostatin Süsp. (100.000 Ü/ml)
3. Ketokonazol
Dermatofitlere, kandidalara ve M. furfura etkilidir. Oral yolla günde bir kez 200 mg verilir. İlaç yemekle birlikte alınır; mide asiditesi düşük olan kişilerde biyoyararlanımı oldukça düşük olmaktadır, antiasit kullanılmamalıdır.
En önemli yan etkileri karaciğer enzim düzeylerinin yükselmesi, hepatit ve jinekomastidir.
Örnek: Ketoral Tb, Fungoral Tablet, Nizoral Tablet
4. Flukonazol
Dermatofitlere, kandidalara ve M. furfura etkili bir antimikotiktir. Dermatofitozislerde oral yolla günde bir kez 50 mg veya haftada bir kez 150 mg verilir. Orofaringeal kandidiyaziste 50-200 mg/gün dozunda kullanılır. Vajinal kandidiyaziste 150 mg tek doz yeterlidir. Pitriyazis versikolorda değişik dozlarda kullanımı söz konusudur. Aç veya tok karnına alınması emilimi etkilemez. Flukonazol tedavisi esnasında bulantı, kusma, karın ağrısı, diyare, ağız kuruluğu görülebilir.
5. İtrakonazol
Dermatofitlere, kandidalara ve M. furfura etkili bir antifungaldir. Dermatofitozislerin tedavisinde değişik uygulama seçenekleri vardır. Pitriyazis versikolorda günde bir kez 200 mg dozunda 7 günlük; vajinal kandidiyazisde iki kez 200 mg dozunda tek günlük tedavi yeterlidir. Yemekle birlikte alındığında emili maksimum düzeyde olmaktadır. Yan etki olarak bulantı, kusma, midede yanma, başağrısı, nadiren deri döküntüsü görülebilir.
Örnek: Itraspor Kap. (100mg) 4-15-28 Kapsül, Funit Kap. (100mg) 4-15-28 Kapsül
6. Terbinafin
Dermatofitlere ve kandidalara etkilidir, M. furfura etkisi yoktur. Oral yolla günde bir kez 250 mg kullanılır. Aç veya tok alınması emilimini etkilemez.
Yan etki olarak gastrointestinal bozukluklar, karaciğer enzim düzeylerinin yükselmesi, deri döküntüsü görülebilir.
Örnek: Terbisil Tab. (250 mg) 14-28 Tab., Tigal Tab. (250 mg) 14-28 Tab.